19 czerwca, Prezydent Andrzej Duda zatwierdził nową ustawę mającą na celu ochronę sygnalistów – osób zgłaszających nieprawidłowości w związku z zatrudnieniem, działających w interesie wspólnym i w dobrej wierze. Sygnalista może być pracownikiem, byłym pracownikiem, funkcjonariuszem, żołnierzem zawodowym, zleceniobiorcą, stażystą czy wolontariuszem. 

Cel ustawy 

Ustawa ma na celu budowanie ochrony dla obywateli, którzy zgłaszają naruszenia prawa, nie dla własnych korzyści, ale aby chronić dobro wspólne. Ma ona zabezpieczać ich przed odwetem i wspierać ich w zgłaszaniu nieprawidłowości. 

Implementacja dyrektywy UE 

Ustawa implementuje dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady UE w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Opóźnienie w implementacji kosztowało Polskę kary finansowe w wysokości 7 mln euro oraz 40 tys. euro dziennie dodatkowych kar. Ustawa ma wejść w życie trzy miesiące po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw. 

Kluczowe zmiany wprowadzone przez ustawę 

• Sygnalista, który doświadczył działań odwetowych, będzie mógł wystąpić o zadośćuczynienie lub odszkodowanie. 
• Instytucją odpowiedzialną za udzielanie wsparcia sygnalistom będzie Rzecznik Praw Obywatelskich. 
• Przepisy dotyczące zgłoszeń zewnętrznych zaczną obowiązywać po sześciu miesiącach od ogłoszenia ustawy. 

Kontrowersje wokół ustawy 

Z ustawy wykreślono obszary zawierające prawo pracy, co oznacza, że nie obejmie ona takich kwestii jak mobbing, molestowanie seksualne, wstrzymywanie wynagrodzeń czy zmuszanie do bezpłatnych nadgodzin. Związki zawodowe i organizacje społeczne wyraziły sprzeciw wobec wykreślenia prawa pracy z obszarów ochrony, argumentując, że brak ochrony w tym zakresie może prowadzić do dalszych naruszeń praw pracowników i ich bezpieczeństwa. 

Obowiązki pracodawcy 

Pracodawcy będą musieli opracować procedurę zgłoszeń wewnętrznych, określającą zasady przyjmowania i rozpatrywania zgłoszeń, stworzyć kanały do przyjmowania zgłoszeń, które zapewnią bezpieczeństwo i anonimowość, oraz zapewnić ochronę sygnalistów przed działaniami odwetowymi. 

Kanały zgłoszeń 

Sygnalista będzie mógł dokonać zgłoszenia przez trzy kanały: wewnętrzny, zewnętrzny (do odpowiednich organów państwowych, takich jak Rzecznik Praw Obywatelskich) oraz publiczne ujawnienia, podczas szczególnych okoliczności. 

Zachęcamy do zapoznania się z pełnym tekstem ustawy i do podjęcia działań w celu jej implementacji w swojej organizacji.