Niewątpliwie bycie członkiem zarządu w firmie wiąże się z licznymi benefitami dotyczącymi m.in. posiadania największej decyzyjności, ale również należy mieć na uwadze fakt, że związane jest to również z poczuciem olbrzymiej odpowiedzialności za podejmowane decyzje. Osoby sprawujące opiekę nad sprawami finansowymi danej firmy, w tym księgowe, którzy posiadają wiedzę z dziedziny prawa oraz podatków mogą ponosić odpowiedzialność korporacyjną, pracowniczą a nawet wynikającą z kodeksu karnoskarbowego.

Odpowiedzialność karnoskarbowa

Powszechnie wiadome jest, że zakres odpowiedzialności osób zajmującymi się finansami opisany jest szczegółowo w przepisach zawartych w Kodeksie Karnym Skarbowym (KKS), jednak katalog ten jest niezwykle obszerny, co niekiedy przysparzać może sporo problemów. Zgodnie z założeniami za każdy czyn zabroniony odpowiada osoba fizyczna, która go się dopuściła, a nie firma jako instytucja. Do ważnych artykułów dotyczących wyegzekwowania odpowiedzialności karnoskarbowej za czyny zakazane należą m.in.:

• uchylanie się od opodatkowania (art. 54);
• podanie nieprawdy (art. 56 KKS);
• nieprowadzenie ksiąg lub nierzetelne prowadzenie (art. 60 i 61KKS);
• niepłacenie podatków (art. 57 KKS);
• nieterminową wpłatę podatku przez płatnika lub niepobranie podatku przez płatnika (art. 77 i 78 KKS);
• niewystawianie faktur (art. 62 KKS);
• nieterminowe składanie informacji podatkowych (art. 80 KKS).

Konsekwencje wyżej wymienionych czynów, zgodnie z kodeksem, zależą w głównej mierze od  zakresu kompetencji, wynikających z przepisu prawa, decyzji, umowy lub podjętych czynności faktycznych. W przypadku firm z jednoosobowym zarządem to prezes, który decydował o sprawach związanych z funkcjonowaniem spółki oraz nadzorował proces realizowania tych decyzji, którym zajmowali się pracownicy na niższych szczeblach, ponosi największa odpowiedzialność.

O jakich konsekwencjach mowa?

Kara za przewinienia jest zależna od czynu zabronionego i może zaczynać się od kar grzywny za wykroczenia skarbowe, poprzez grzywny za przestępstwa (maksymalnie do 20 mln złotych),  a kończąc na karze pozbawienia wolności na okres 25 lat.

W takich sytuacjach rozsądnym pomysłem jest dobrze przeanalizować podział kompetencji obecny  w firmie, od którego w głównej mierze zależeć będzie odpowiedzialność jaką ma dana osoba wchodząca w skład firmy. W pierwszej kolejności największą odpowiedzialność ma zarząd spółki, jednak i ta kwestia stała się kontrowersyjna przy założeniu obecności zarządu wieloosobowego. Czy każdy członek zarządu miałby ponosić jednakową odpowiedzialność za ewentualne przewinienie, skoro mieliby jasno wydzielone osobne kompetencje oraz obowiązki? Według orzeczenia sądu w takim przypadku odpowiedzialnością karnoskarbową obciążony jest tylko ten członek zarządu, który był odpowiedzialny za finanse firmy.

Istnieją oczywiście sytuacje, gdzie odpowiedzialność podatkowa może rozszerzyć się na inne podmioty zewnętrzne typu biura rachunkowe czy doradców podatkowych. Ma to jednak tylko zastosowanie w sytuacji, gdy opieka nad sprawami firmy została im powierzona i poparta umową. Jest to wyjaśnione w następujący sposób: „powierzenie obowiązków w zakresie rozliczeń podatkowych fachowym osobom trzecim nie znosi samo przez się odpowiedzialności podatnika w sferze prawa karnego skarbowego, ale pod warunkiem udowodnienia, że miał on jednak świadomość możliwości wadliwego rozliczenia i godził się na rozliczenie niezgodne z przepisami prawa podatkowego”  (postanowienie SN z 23 maja 2002 r. V KKN 426/00). Oczywiście wiadome jest, że dla osób pośrednio zajmujących się rozliczeniami firmy, nie jest komfortowy fakt, że mogą częściowo ponosić odpowiedzialność za ewentualne błędy w swojej pracy dotyczące np. ksiąg rachunkowych. Jest to jednak rzecz, której powinni być świadomi w momencie, kiedy decydują się świadczyć swoje usługi. Zalecane jest również klarowne tworzenie umów w taki sposób, aby zarząd spółki wraz z przedstawicielami nie ponosił odpowiedzialności za błędy swojego doradcy podatkowego oraz w drugą stronę, aby doradca nie odpowiadał za błędy popełnione przez zleceniobiorcę lub wynikające z jego zaniedbań.

Będąc członkiem zarządu prężnie rozwijającej się firmy czy księgową zajmującą się rozliczaniem finansów spółki, konieczne jest bycie świadomym faktu, że za pewne wykroczenia można zostać pociągniętym do odpowiedzialności karnoskarbowej. Właśnie dlatego tak istotną sprawą jest dopełnienie wszelkich starań aby w firma podjęła odpowiednie działania mające na celu uregulowanie kwestii związanych z rozliczeniami podatkowymi. Kontrola oraz odpowiednie procesy są skutecznym krokiem ku minimalizowaniu szans na wystąpienie niedociągnięć czy błędów w kwestiach finansowych.